Топырақтың пайда болуы, құрамы жəне негізгі қасиеттері

Топырақтың пайда болуын ғылыми тұрғыдан бірінші рет терең зерттеген атақты орыс ғалымдары В.В.Докучаев, П.А.Костычев, Н.М.Сибирцев болды. Олардың осы бағыттағы зерттеулерін əрі қарай дамытып, толықтырулар енгізген ғалымдардың ішінен В.Р. Вильямсті, Г.Д.Глинканы, Л.И.Прасловты, И.В.Тюринді жəне басқаларын атауға болады. Топыраққа бірінші рет ғылыми анықтама берген В.В.Докучаев. Оның анықтамасы бойынша топырақ дегеніміз судың, ауаның, əр түрлі тірі жəне өлі… Читать далее »

Топырақ түзілу процесі

Тау жыныстарында жасыл өсімдіктер өсе бастаған мезгілден топырақ түзілу процесі жүреді. Ол өте ұзақ тарихи кезеңді қамтиды жəне жер бетіндегі өсімдіктер мен жануарлар эволюциясына тығыз байланысты. Бұл дегеніміз топырақта жүретін зат жəне энергия алмасуы мен қозғалыстың біріккен құбылысы. Бір мезгілде жəне бірімен бірі тығыз байланыста болатын процестердің нəтижесінде топырақтың түзілуі төмендегідей жүреді: — тау жыныстарының… Читать далее »

Топырақтың негізгі белгілері

Топырақтың сыртқы (морфологиялық) белгілері бойынша ашық тау жыныстарынан айырмашылығы болады. Оларға топырақтың пішіні мен оның қалыңдығы, құрлысы, түс бояуы, гранулометриялық құрамы, құрылымы жəне басқа белгілері жатады. Топырақ пішіні деп оның беткі қабатынан топырақ түзетін аналық жынысқа дейін белгілі бір ретпен, бірінен кейін бірі, алмасып отыратын генетикалық қабаттардың жиынтығын айтады. Əрбір топырақ пішіні белгілі құрылысымен жəне… Читать далее »

Гумустың құрамы мен қасиеті

Гумус заттар құрамы мен қасиеті жағынан гумин қышқылы, фульвоқышқыл, гуминдер жəне басқаларға бөлінеді. Гуминдық қышқылдардың түсі қара, құрамында 52-63 % көміртегі болады. Олар суда нашар ериді, бірақ сілтінің жеңіл (аз) ерітіндісінде ериді, молекулалық массасы жоғары, қышқылдық сипаты аз болады. Фульвоқышқылдар — түсі сабанды-сарыдан қызғылт түске дейін өзгереді. Олардың құрамында 40-48% -ке дейін оттегі, 4-6% сутегі… Читать далее »

Топырақтың коллоидтары жəне сіңіру қабілеті

Топырақ қатты, сұйық жəне газ фазаларынан тұрады. Олардың арасында алмасу жəне сіңіру рекциялары жүріп жатады. Сұйық жəне газ фазалары жылжымалы жəне өзгергіш, ал қатты фазасы инертті болады. Топырақтың қатты фазасының ең белсенді бөлігі, мөлшері 10-5 -10-7 шамасында. Олардың 1 граммының меншікті көлемі 10-50 м 2 –ге дейін жетеді. Сондықтан коллоидтардың сіңіргіштік қасиеті күшті. Коллоидтық қасиеті… Читать далее »

Топырақтың гранулометриялық құрамы

Топырақтың минералдық бөлігі əртүрлі минералдардан тұрады, олардың көлемі 1мм жəне одан үлкен болады. Көлемі əр түрлі бөлшектерді механикалық элементтер дейді. Топырақтың барлық фракциялары мына топтарға бөлінеді: ұсақ тасты бөлік, құм, шаң жəне лай. Ұсақ топырақ физикалық құм жəне физикалық саз болып бөлінеді. Оның 1мм ірі бөлшектерін топырақ қаңқасы немесе оның тасты бөлігі деп, ал 1мм… Читать далее »

Пластидтердің түрлері

Пластидтер өсімдіктер жасушаларында белсенді зат алмасу процесіне қатысатын органелла болып саналады.Оларда көмірсулардың, белоктардың синтезделуі жүреді. Атқаратын қызметіне және түсіне қарай пластидтер үшке бөлінеді:хлоропластар (жасыл түсті) , хромопластар (сары, қызғылт-сары немесе қызыл түсті) және лейкопластар (түссіз). Пластидтердің негізі строма деп аталатын белок. Пластидтер түрлері Хлоропластар (грекше «хлоро» — жасыл, «платос» — пайда болу) . Оның негізгі қызметі-пигменттерінің… Читать далее »

Адам жəне жануарлар психикасының айырмашылықтары

Өмірдің дамуы жануардың физикалық құрылымының өзгеруіне жəне оларды қоршаған болмыстарды бейнелеу қызметін атқаратын мүшелердің пайда болуына əкеледі. Бұл қызметтің сипаты неге тəуелді болады? Бұл қызмет неге кейбір жағдайларда, мəселен, жеке қасиеттердің бейнеленуі түрінде, ал басқа жағдайларда – біртұтас нəрселердің бейнеленуі түрінде болады? Бұл жануарларды қоршаған ортамен байланыстыратын жануар əрекетінің объективтік құрылымына тəуелді болады. Тіршілік жағдайлары… Читать далее »

Психиканың даму кезеңдері туралы қазіргі кездегi түсініктер

Психика мен оның дамуының пайда болу мəселесі, яғни генезисі тығыз байланыста болады. Сондықтан психиканың даму үрдісіне деген жалпы көзқарас психиканың пайда болу мəселесінің теориялық шешімінің ерекшеліктерімен сипатталады. Бұл мəселенi принциптік тұрғыдан шешудің бірнеше жолдары бар екені белгілі. Ой философиясы тарихындағы “антропсихизм” деп аталатын бұл көзқарас Р.Декарттың атымен байланысты. Оның мағынасы мынада: психиканың пайда болуы адамның… Читать далее »