Қазақстандағы экотуризм жағдайы

Қазақстан Республикасында экологиялық туризмнің қазіргі заманғы индустриясы халықаралық қызмет көрсету саудасының аса жоғары табысты және серпінді дамып келе жатқан сегменттерінің бірі болып табылады. Экотуризмнің жылдам және тұрақты өсуін, оның экономиканың барлық секторларына және қоғамның әл-ауқатына қоршаған ортаға күшті әсерін назарға ала отырып қарастыру болып табылады.

Экотуризм қазіргі уақытта басым сала болып табылады және экономиканың тұрақты дамуына ықпал етеді. Қазақстан туристік қауымдастығының (ҚТҚ) және 2005 жылы IPK сарапшылары жүргізген Қазақстанның туристік нарығын талдау Қазақстанда ұлттық парктер мен қорлардың көптігі, сондай-ақ көрнекті мәдени мұрасының бар екенін көрсетті [1]. Экотуризм Қазақстанда дамудың үлкен әлеуетіне ие. Елде табиғаттың шексіз аумағы бар. Бұл жердің кең даласы мен жартылай шөлді аймақтары басым, олар еркіндік пен құпиялылық сезімін келушіге жеткізеді. Сіз өзіңізге қызықты жерлерде еркін жүре аласыз, өйткені бұл қонақжай елде ешқандай кедергі жоқ.

Біздің елімізді 2020 жылға дейін белгілі туристік бағытқа айналдыру үшін 1 миллиард доллар көлемінде қаржы қажет. Еуропадан Азияға 14,2 миллион турист Қазақстанға туристік бағыт ретінде өз қызығушылықтарын танытып отыр. 2008 жылдың қорытындысы бойынша туристік мақсатта Қазақстанға келгендердің саны: 618 732 адамды, ішкі туризм бойынша-2 183 973 адамды, ал 2009 жылдың бірінші жартыжылдығының қорытындысы бойынша-127 414 және 355 488 адамды құрады.

Бүгінгі таңда Қазақстан арнайы, экстремалды турлар, сондай-ақ Жібек жолы бойынша басқа елдермен біріктірілген турларды ұсынады. Қазақстан болашағының дамуы үшін екі туристік бағыт бойынша жұмыс істейді: бизнес туризмі және экологиялық туризм.

Экотуризм халықаралық нарықта әлсіз бәсекелестікке ие. Туристік өнімге деген ықтимал қызығушылық 8,9 миллион адамды құрайды. Ол жаһандық туризм нарығындағы ең жақсы орынды иемденеді және Қазақстандағы дамудың басты кілті болуы тиіс. Бүгінгі таңда халықаралық туристік нарыққа біз не ұсына аламыз? Бұл біздің табиғатымыз, таңқаларлық әдемі көрінбейтін пейзаждар. Осыған қарамастан, бүгінгі күні экотуризм мемлекеттік туризм саясаты үшін басымдық емес. Белгілі бір әлеуметтік аспекті бар туризмнің бұл түрі қандай да бір стратегиялық үкімет құжатында айтылмаған. Туристік нарықтың мүдделерін білдіретін ҚТҚ экотуризмнің республикалық бюджетте де, туристік нарықта да табыс әкеле алатындығын анық түсінеді. Осыған байланысты, 2003 жылы ҚТҚ Қазақстандағы экотуризмді дамыту әлеуетін бағалау үшін алдын ала талдау жүргізді. Жасалған жұмыстардың нәтижесі бойынша экотуризмнің дамуына және біздің назарымызға ерекше назар аударғаны анықталды. Бұдан басқа, республиканың әр өңірінде экотуризмді дамыту үшін бірегей табиғи ресурстар бар екендігі айтылды [1]. Таяудағы жылдары біздің еліміз саяхат пен туризмді үнемдеудің ең ірі бір бөлігі болуға мүмкіндігі бар. Шетелде Қазақстан бірегей туристік мүмкіндіктері бар ең тұрақты елдердің бірі ретінде қарастыра бастады. Сонымен қатар, шетелдік сарапшылар бұған қазақстандықтардың қонақжайлылығы мен тілектестігі, елдің табиғи көрікті жерлері, оның тарихы мен мәдени және этникалық әртүрлілік байлығы, сондай-ақ туристік инфрақұрылым сияқты әлемдік туристік нарықтағы республиканың артықшылықтары ықпал етеді деп санайды. Қазақстан Президенті туризм экономиканың шикізаттық емес секторын дамытудың маңызды кластерлерінің бірі болып айқындалған. Республиканың алдына жауапты міндет қойылды: жақын болашақта әлемнің бәсекеге барынша қабілетті 50 елінің қатарына кіру. Бүгінгі таңда қазақстандық туристік кешен республика экономикасының өсу қарқынының және жаңғыртылуының жалпы жеделдеуінің қуатты тетігіне айналуға қабілетті екенін түсіну маңызды.

Туристік саланы дамыту бойынша қабылданған шараларды іске асыру саланың даму серпінін жақсартуға мүмкіндік берді. Туризмнің ел экономикасына экономикалық әсері елден және елге бағытталған, туристік экспорт пен импортпен генерацияланатын ақша ағындарының көрсеткіштері арқылы көрінеді. Туристік қызмет көрсету экспортынан түсетін табыстардың басым бөлігі келетін шетелдік туристерден, сондай-ақ отандық көлікке билет сатудан және келген елде басқа да қызмет көрсетуден түсетін болады [2].

Елдің туристік импортын шетелдік сапарлар кезінде оның азаматтары жұмсаған ақша, олар болатын  елдерде  көліктік  шығыстарды  және  басқа  да  қызметтерді төлеуді, сондай-ақ туризм индустриясының шетелдік инвесторларына дивидендтерді төлеуді құрайды. Елдің туристік қызметтер экспортынан түскен табысы мен туристік қызметтер импортының құны арасындағы айырмашылық теріс (тапшылық) және  оң болуы мүмкін туристік төлем балансын білдіреді. 2008-2012 жылдардағы  туризм  түрлері бойынша қызмет көрсетілген туристер санының динамикасын қарастырайық (1-кесте).

1-кесте.2008-2012 жылдардағы туризм түрлері бойынша қызмет көрсетілген туристер санының серпіні

ЖылдарІшкі туризм (адам)Көшпелі туризм (адам)Келу туризмі (адам)
2008174 940261 07037 937
2009122 216193 95131 246
2010157 988261 70939 640
2011189 502375 92336 096
2012186 351388 10830 240

Экотуризм табиғатқа бағытталған туризм типтері тобына жатады. Осы айқындалған критерийге сәйкес, экотуризм бизнес немесе конгресс туризмі, білім беру туризмі және т.б. сияқты топтардан ерекшеленеді. Экотуризмнің барлық түрлерін екі негізгі түрге бөлуге болады:

  • ерекше қорғалатын табиғи аумақтар (акватория) шегiндегi экотуризм. Мұндай турларды әзірлеу және өткізу-бұл экотуризмдегі классикалық бағыт, тиісті турлар осы терминнің тар мағынасындағы экотураларға жатады, оларды экотуризмнің «австралиялық» моделіне жатқызуға болады;
  • ерекше қорғалатын табиғи аумақтар (акватория) шегiнен тыс экотуризм. Турлардың осы түріне агротуризмнен бастап және жайлы лайнердегі круизге дейін экологиялық бағдарланған туризм түрлерінің кең спектрін жатқызуға болады; экотурлардың бұл тобын «Неміс» немесе «Батыс Еуропа» моделіне жатқызуға болады.

Қорытындылай келе, алдымен, экотуризм туризм түрлерінің ішіндегі ең маңыздыларының бірі. Яғни, экотуризм-бұл көпшілікке арналған туризм емес, ол табиғи аймақтарда туристердің үлкен ағымын қолдауға бағытталмаған, керісінше, Қазақстанның табиғи байлықтарын сақтауға және жергілікті тұрғындарға туризмнің жүзеге асырылуынан табыс әкелуге мүмкіндік беретін тәсілге балама әдіс болып табылады.

Екіншіден, туристік қызметті ұйымдастыру табиғатты тиімді пайдалану қағидаларына бағынуы қажет. Экологиялық туризм табиғи қорғау және экологиялық мәселелерді шешуші, экожүйелердің сапасын және алғашқы күйінде сақталуын қамтамасыз ету, биологиялық көптүрлікті сақтау, жергілікті халықтың экологиялық сауаттылығын арттыру, жергілікті халықтың өмірінің жақсаруының шешуші құралы ретінде қолданылуы қажет. Экологиялық туризм арқылы табиғатты қорғап қана қоймай, елдің экономикалық дамуына да өз ықпалын тигізеді.

Сахи А.Д. “6М060800-Экология” мамандығы 1 курс магистрант
Ғылыми жетекшісі: г.ғ.к., доцент Усубалиева Салтанат Джумадиловна

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *