Архив рубрики: Биология

Адам популяциясының өзгергіштігі мен полиморфизмі

Адамның заманауи түрінің антропологиялық зерттеулері, оның биологиялық жағынан (морфологиялық, физиологиялық, генетикалық жəне т.б), соңғы 30-40 мыңдаған жылда айтарлықтай өзгерістерге ұшырағанын көрсетті. Ежелгі кезеңнің остеологиялық материалдары австралопитектер, архантроптар жəне палеоантроптардың саны бірлі жарым жəне бүтін емес қазбаларымен ғана шектелмейді, қайта жүздеп, мыңдап саналады. Заманауи халықтардың зерттеулері бізге ағзаның кез келген жүйесі жайындағы ақпараттарды береді. Адамдардың белгілі… Читать далее »

Бас қаңқасының эпигенетикалық белгілері

Бас қаңқасының эпигенетикалық белгілері. Бұл белгі категориясына қосымша қойылатын нүкте, қан тасымалдау жəне нерв талшықтарына арналған қосымша тесіктер жатады. Осылардың тұқым қуалайтындары, əсіресе, «бар-жоқ» типіндегі ауытқитындар тұқым қуалайды деуге негіз бар. Тіпті, дискретті ауытқитын белгілер деген де термин бар. Бірақ олардың өзгергіштігі олардың таралуында айтарлықтай үздіксіздікке алып келетін ортаның əсерлеріне байланысты (қоректену, физикалық ауырлық, эпидемиологиялық жағдайға… Читать далее »

Адам онтогенезінің жалпы сипаттамасы

Онтогенез немесе тіршілік циклі негізгі биологиялық түсініктердің бірі. Бұл терминді алғаш рет Э. Геккель онтогенез ұрықтың тек іштей дамуы деп түсіндіре отырып, өзінің биогенетикалық заңын қалыптастыру барысында қолданды. Қазіргі таңда бұл термин, организмнің ұрық пайда болған сəтінен бастап, тірші — лік циклінің соңына (өліміне) дейінгі аралықта жүретін өзгерістердің жиын тығын білдіреді. Онтогенез (грек тілінен аударғанда… Читать далее »

Тіс жүйесінің дамуы

Қатал генетикалық бақылау өте маңызды жəне ол сол немесе басқа жүйенің негізгі кезеңінде пайда болады. Бұл құбылыс жүйе мен белгінің даму «старты» болып табылады, «старт» басталған сəттен бастап (яғни, ары қарайғы өсудің бағытын таңдау негізі), реттеуші механизмдер мен процестің өзі де түрлі экзогенді жəне экзогенді факторлармен əсерлесуге ұшырайды (немесе оларды даму «шулары» деп атайды). Нəтижесінде… Читать далее »

Қаңқа дамуының жалпы сипаттамасы

Біз қарастырған барлық жағдайлар тірек-қимыл жүйесінің дамуына, оның ішінде қаңқаның құрамына, қан құрамы мен лимфа құрамына енетін шеміршекті, сүйекті, бұлшықет ұлпалар мен клеткалардың дифференцировкасы май ұлпасы мен дентиннің дамуы кезіндегі жүрген процестерді еске түсіреді. Бұл клеткалардың барлығы ұлпа-байланыстырушы типке жатады яғни шығу тегі бойынша олар ұқсас. Клеткалардың өзгеруіне əсер етіп, клеткалық адгезияға қолайлы жағдай тудыратын… Читать далее »

Акселерация. Даму қарқынының тарихи кезеңдері

Адамның даму тарихының əр түрлі кезеңдерінде онтогенетикалық даму қарқынының заманалық жылдам дамуы да жəне баяу дамуы да өткені белгілі. Бір популяциядағы адамдардың əр түрлі ұрпақ өкілдерінде даму қарқындылығы бір-бірінен ерекшеленуі мүмкін, мұндай өзгерістер адам тарихы барысында бірнеше рет өткен жəне болашақта да өте береді. Мысалы, XX ғасырдың соңғы 20-40 жылдарына дейін дамудың заманалық акселерация үрдісі… Читать далее »

Қартаю жəне өмір сүру ұзақтығы

Қазіргі адам баласының жеке дамуында орташа өмір сүру ұзақтығы көптеген дамыған елдерде ұзарған жəне онымен байланысты популяциялардың жас аралық құрамы қайта бөлініп жатыр. Бұндай демографиялық қартаю процесі егде жəне кəрі жастағы адамдар санының артуымен анықталынады. Барлық экономикасы дамыған елдерде «Демографиялық қартаю» деңгейінің көрсеткіші, яғни, 60 жастан асқан адамдар үлесі қазіргі кезде 12%-дан жоғары. Бұл феномен… Читать далее »

Конституционалдық антропология — адам морфологиясы

Адам конституциясы (дене бітімі) ілімі көне ілімнің біріне жатады. Ежелгі грек медицинасының негізін қалаған Гиппократ (б.э.д. 460-377 ж) адам дене бітімінің: сымбатты, келпінсіз, мықты, əлсіз, босаңқы, шымыр, жұмсақ, қатты сияқты бірнеше типтерін атап кеткен жəне бұл мəліметтерді адамдарды емдеу барысында ескерген. Рим дəрігері жəне анатомы Гален (б.э.д. 131-211 ж) адамның сыртқы келбетінің ерекшеліктерін сипатауға мүмкіндік… Читать далее »

Климатогеографиялық бейімделу типтерінің гипотезасы

Жердің əртүрлі экологиялық қуыстарына адамның бейімделуі; Бейімделу типтерінің негізгі ерекшеліктері; Бейімделу типтерінің динамикасы жəне оның жануар əлеміндегі ұқсастығы. Жердің əртүрлі экологиялық қуыстарында мекен ететін адамның бейімделуі. Бөлек биологиялық өзгергіштігінің жəне оның комплекстерінің мысалдарын өмір бойы талқылауға болады. Мұндай нақтылық қазір бізге керек емес, сондықтан бөлек сұрақтардың қалуына назар аудармастан барлығын біріктіруге тырысайық. Сонымен, ғаламшарымыдың əртүрлі… Читать далее »