Архив рубрики: Биология

Нəсілдердің пайда болуы. Моногенизм жəне полигенизм теориялары

Нəсілдерді зерттейтін ғылым нəсілтану деп аталады. Нəсілтану нəсілдік ерекшеліктерін (морфологиялық, физиологиялық, биохимиялық жəне т.б.) шығу тегін, қалыптасуын, тарихын зерттейді. Адамдар арасында əр түрлі өзгешеліктердің бар екендігін адамдар біздің дəуірімізге дейін-ақ білген, кейінірек оларды нəсілдік деп атай бастаған. Сол кездердің өзінде олардың шығу тегін түсіндірудің алғашқы қадамдары жасалған. Осылайша, мысалы, көне Інжілге сəйкес, ақ, сары жəне… Читать далее »

Нəсілдерді жіктеудің заманауи əдістері

Нəсілдердің морфологиялық сипаттамалары қазіргі уақытта да өз мəнісін жоғалтқан жоқ. Қазір дəл осы морфологиялық сараптамалар тереңдетіліп зерттелуде. Нəсілдік белгілердің генетикасы мен жасына сай өзгергіштігі жайында мəліметтер біртіндеп жинақталып жатыр. Нəсілдердің морфологиясы енді бұрынғыдан да бетер тереңірек жəне толығырақ зерттелуі мүмкін. Алайда қазіргі кезде жинақталған ақпараттың бүкіл жиынтығының аздық қылатыны сөзсіз, өйткені ол адам нəсілдері жайлы… Читать далее »

Нəсілқалыптасу үдерісінің факторлары

Табиғи сұрыпталу нəсілгенез факторларының арасындағы ең басты, əсіресе, нəсілқалыптасудың алғашқы сатыларында рөлді атқарады. Мысал ретінде əртүрлі нəсіл өкілдеріндегі пигменттену эволюциясын қарастыруға болады. Терінің түсінде, құрамында меланин пигменті бар, тері клеткалары – меланоциттердің жауапты екендігі бəрімізге белгілі. Барлық адамдардың, альбиностардан басқаларында, тері клеткаларында меланин бар, оның мөлшері генетикалық түрде басқарылады. Негізінде, пигменттің жасалуы, тирозиннің меланинге айналуын… Читать далее »

Нəсілдердің морфологиялық сипаттамасы

Нəсілдерді бір-бірінен ажырататын негізгі морфологиялық белгілерге: бастағы шаштардың түрі; беті (сақал, мұрт) мен денесіндегі түкті қабаттың сипаты мен даму деңгейі жататындары. Ол Ер адамдарда əйелдермен салыстырғанда: шаштың, терінің жəне көз қарашығының түсі; жоғарғы қабақ, мұрын мен еріннің пішіні; дене ұзындығы немесе бойы, аяқ-қолдардың ұзындығы, сүйек пен бұлшықеттердің даму деңгейі, дене үйлесімі анағұрлым айқынырақ көрінеді. Пигментациялану… Читать далее »

Нəсілшілдіктің əлеуметтік негізі. Нəсілшілдікті сынау

Нəсілшілдік көзқарасы бойынша, адамзат «жоғарғы» жəне «төменгі» нəсілдерге жіктеледі, əрі олардың арасындағы айырмашылықтар тұқым қуалайды жəне сыртқы орта əсерімен өзгеруі мүмкін емес, соның салдарынан ешқандай да əлеуметтік түбегейлі өзгерістер «төменгі» нəсілді «жоғарғы» нəсілге айналдырмайды немесе тіпті, олардың айырмашылықтарын тегістей де алмайды. Нəсілшілдердің пікірінше, «төменгі» нəсілдер əрқашанда «жоғарғы» нəсілдерге бағынышты болған, ал қандай да бір себептерге… Читать далее »

Homo sapiens-тің географиялық жəне популяциялық политипиясы

Жер бетіндегі 200-ден астам мемлекеттерді біріктіре cанағанда 6,5 млрд. адам бар деп есептеледі. Олардың арасында екі бірдей толығымен ұқсас адам болмайды, барлық адамдар қандай да бір белгілері бойынша бір-бірінен ерекшеленеді. Сонымен қатар, тіпті, антрополог-маманның өзі де сыртқы морфологиялық белгілеріне қарап, неміс пен украиндықтарды ажырату кезінде қиналады. Алайда, əртүрлі нəсілдердің өкілдері өзара қатты өзгешеленеді. Сондықтан тіпті,… Читать далее »

Этникалық антропологияның мəнісі. Этногенез

Нəсілтану анағұрлым жалпылама аталмыш антрополдогиялық белгілердің географиялық түрлендірулерінің нəсілдік заңдылықтарын сипаттайды. Ал этникалық антропология жеке дара этникалық ортақтылықтардың (этностардың) морфофизиологиялық ерекшеліктерін зерттейді. Басқаша айтқанда, этникалық антропологияның мəнісі – қалыптасу тарихы мен адамзаттың этно-аймақтық топтарының топішілік пен топаралық биологиялық өзгергіштігінің жəне олардың генетикалық өзара қатынастары. Осы зерттеулердің нəтижесінде алынған мағлұматтар халық топтарының арасындағы туыстық өзарақатынасы мен… Читать далее »

Этнос теориясы. Этностардың жіктелуі

Атап өткеніміздей, этникалық сана-сезім этностың өте қажетті қасиеті — ең əуелі өзінің атауын (этноним) ортақ қолдануында көрінетін жəне басқа этностардан шектелуіне байланысты, этнос мүшелерінің өздерінің оған қатыстылығын сезінуі болып табылады. Этникалық сананың маңызді компоненті – шығу тегінің ортақтылығы жайындағы түсінік, белгілі бір этнос мүшелері мен олардың ататектерінің тіршілік етуі кезіндегі тарихи тағдырларының ортақтылығы оның шынайы… Читать далее »

Қазақтар этногенезі

Осыдан 3-2 мың жылдықтар бұрын қазіргі Қазақстан аймағында көшіп-қонып жүрген тайпаларды қазақ халқының тікелей арғы ататегі болып табылады деп бірден айтуға болмайды. Дегенмен де бұл тайпалар қазақ халқының қалыптасуына тікелей атсалысқан. Көне замандарда Қазақстанды мекендеген тайпалардың өмірін зерттеу, дəстүрлі түрде қола ғасырынан басталған. Қазақстан мен оған шекаралас аймақтарда, біздің дəуірімізге дейін 2-1 мыңжылдықтар аралығында өмір… Читать далее »