Архив автора: Tima

Ай — уақыт бірлігі

Астрономияда қолданылатын уақыт бірліктерінің тағы бірі – ай, ол Айдың Жерді айнала орбита бойымен қозғалысымен байланысты енгізілген. Айдың аспан сферасындағы қозғалысы Күндікіне ұқсас, бірақ әлдеқайда тез. Сонымен бірге Ай орбитасы эклиптикамен 5o9′ бұрыш жасайды, ал олардың қиылысу нүктелері Ай түйіндері деп аталады. Олар үнемі Айға қарсы бағытта, батысқа қарай шамамен жылына 20o-қа жылжып, 18.61 жылда… Читать далее »

Юлиандық күнтізбе

Күнтізбені — периодты түрде қайталанып отыратын табиғат құбылыстарын — күн мен түннің ауысуын, ай фазалары мен жыл мезгілдерін пайдаланып, ұзақ уақыт аралықтарын есептеу жүйесі ретінде анықтауға болады. Бірақ бір тәуліктің созылуын, синодтық айды және тропиктік жылды бір-бірімен салыстыруға болмайтындықтан, олардың негізінде анық және қарапайым күнтізбе құрастыру мүмкін емес. Әр кезеңде, әртүрлі халықтарда қолданылған күнтізбелерді үш… Читать далее »

Григориандық күнтізбе

Юлиандық күнтізбе өзінің қарапайымдылығымен және қатаң бір қалыпта ауысуымен көзге түсіп, жарты мың жыл қолданылды. Әрбір төрт жылда 1461 тәулік, әрбір жүз жылда 36525 тәулік бар. Сондықтан да осында санақ жүйесі ұзақ уақыт интервалын өлшеу үшін жайлы болды. Бірақ Юлиандық күнтізбенің орташа жыл ұзақтығы тропиктік жылдан 365,25 — 365,2422 = 0,0078 тәулік көп, яғни мөлшермен 11… Читать далее »

Жыл санау жүйелері (жылнамалар)

Жылдың ұзақтығымен бірге жылдардың «санау нүктесі» — күнтізбелік эраның басталу кезеңі де маңызды орын алады. Бұл жылнама деп аталатын басталу кезеңі қандайда бір нақты немесе ойдан шығарылған тарихи оқиғаларға байланысты болған. Мыслы, Ежелгі Вавилонда Набонассардың патшалық ету кезеңі — б.э.д. 747 жылы қолданылған, Ежелгі Грекияда бірінші олимпиаданың басталуы — б.э.д. 776 жылы, Ежелгі Римде — Ромулдық… Читать далее »

Астрономиялық күнтізбе

Астрономиялық күнтізбелерге астрономиялық бақылауларға, оларды өңдеуге және көптеген астрономиялық есептерді шығаруға қажетті мағлұматтар енгізілген. Өздерінің мазмұны бойынша астрономиялық күнтізбелер екі топқа бөлінеді. Бірінші топтың құрамына астрономияның әртүрлі бөлімдері бойынша қысқаша теориялық негіздер, анықтамалық кестелер мен тұрақтылар туралы мағлұматтар кіреді. Бұл топқа «БАГҰ-ның астрономиялық күнтізбесі (тұрақты бөлім)» жатады. Өзгермей тұрақты болып қалатын анықтамалар мен мағлұматтар П.Г.… Читать далее »

Күн мен айдың тұтылуы

Өзінің Жерді айнала қозғалысы кезінде Ай алыс жатқан шырақтарды өз дискісімен жабады. Оны шырақтардың Аймен жабылуы деп атайды. Бұл құбылыстың астрономияда Айдың қозғалысы мен дискісінің формасын анықтауда маңызы зор. Айдың жұлдыздарды жабуы жиі болғанымен, планеталарды жабуы сирек кездеседі. Айдың Күнді жабуы Күннің тұтылуы деп аталады. Күн тұтылуының көрінісі Жердің әр нүктесінен бақылағанда әртүрлі болады. Тек Жер бетіндегі дискісінің диаметрі… Читать далее »

Кейбір астрономиялық терминдердің орысша-қазақша сөздігі

Кейбір астрономиялық терминдердің орысша-қазақша сөздігі. «Сфералық астрономия»  деп — аспан сферасындағы шырақтардың, жұлдыздардың, Күннің, Айдың, ғаламшарлардың, жасанды аспан денелерінің және т.б. – көрінерлік орындары мен қозғалыстарын анықтауға арналған есептердің математикалық әдістерін құратын астрометрияның бөлімін атайды. Ол әдістер астрономияның басқа әртүрлі бөлімдерінде кеңінен қолданылады. Сфералық астрономия астрономиялық зерттеулердің бастамасы болып ерте заманнан қалыптасқан. Сфералық астрономияның негізгі түсініктерінің… Читать далее »

Қазіргі мемлекеттік-әкімшілік басқару жүйесі: құрылымы мен қызметі

Мемлекеттік-әкімшілік басқару теориясында құрылым түсінігі басқару жүйесіндегі тұтастықты қамтамасыз ететін қалыптасқан байланыстардың жиынтығын білдіреді. Әртүрлі елдердегі мемлекеттік әкімшілендіру жүйесін компаративтік зерттеу басқарудың орталық және жергілікті органдарын ұйымдастыру мен қызметінінің формаларында көптеген әртектіліктер байқайды. Бұл әртектіліктердің кейбіреуі елдердің экономикалық және әлеуметтік даму деңгейіне байланысты. Экономикалық өсуінің төменгі қарқыны мен төменгі өмір деңгейлі аграрлық мемлекетке қарағанда, экономикалық… Читать далее »

Мемлекеттік ұйымдағы менеджмент

Мемлекеттік ұйымдардағы менеджменттің бизнес-менеджменттен біршама айырмашылығы бар. АҚШ-тың бұрынғы президенті Дж.Форд іскерлік аясындағы өкілдердің мемлекеттік қызметтегі қиындықтардың себептерін былай түсіндереді: «Көптеген кәсіпкерлер үкіметтегі министрдің қызметіне келген соң көңілдері толмай қалады. Шаруашылық әрекетте олар биліктің көп бөлігіне үйреніп қалады да, ал жұмыс істеуге басқа жағдайда тура келеді. Олар үкіметте қатаң талаптар мен тәртіптерді сақтаулары керек. Бірақ,… Читать далее »